Przejdź do głównej zawartości

Rockbox - rewelacyjny firmware do przenośnych odtwarzaczy muzyki

Wgrywanie nieoficjalnych, alternatywnych firmwareów stało się rzeczą normalną i nikogo nie dziwi, że oprogramowanie wbudowane w urządzenie, zastępowane jest softem stworzonym poza firmą, która dostarczyła sprzęt. Routery, telefony komórkowe, odtwarzacze DVD, konsole, aparaty cyfrowe... wszędzie tam można wgrać niewspierany firmware, który często posiada dodatkowo możliwości, nieoferowane przez oryginalne oprogramowanie. W tym wpisie, postaram się przedstawić bardzo ciekawe oprogramowanie do przenośnych odtwarzaczy muzyki ( potocznie zwanymi mp3kami, czy mp4kami ) - Rockbox.

desk

Rockbox

Wydaje się, że firmware do przenośnych odtwarzaczy muzyki, nie może oferować wielu nowych, ciekawych opcji. Tak też myślałem, przed wrzuceniem Rockboxa na moją MP3ke. To co udostępnia Rockboxa robi ogromne wrażenie. Poczynając od instalacji, poprzez konfigurację, aż do codziennego użytkowania - wszytki jest zrobione wzorowo i bardzo profesjonalnie. Mając odtwarzacz z Rockboxem, można dojść do wniosku, iż zamienił się on w mały komputerek, z ogromem opcji, niedostępnych nigdzie indziej.

Urządzenia kompatybilne z Rockbox

Rockbox jest ciągle rozwijany od 2001 roku. Obecnie, wersja stabilna może być zainstalowana na 32 najbardziej popularnych przenośnych odtwarzaczach muzyki. Kolejne 31 urządzeń jest w fazie developingu i w najbliższym czasie, można będzie się spodziewać wydania wersji stabilnych. Co ciekawe, trwają również prace nad przeniesieniem Rockboxa, na jeszcze większą ilość sprzętu. Na stronie, Twórcy udostępniają listę urządzeń (obecnie 63!), które są na etapie "rozkładania na czynniki pierwsze" i wstępnej analizy. Wszystkie urządzenia, na etapach, o których wspomniałem, dostępne są na stronie Rockbox Status on Various Targets.

Cieszy to, iż każde urządzenie ma oddzielną podstronę w formie "wiki", gdzie znajdziemy opis instalacji, wszelkie informacje o porcie, zdjęcia z rozkładania odtwarzaczy, porady, listy TODO, specyfikacje sprzętowe, porównania sprzętowe, dedykowane aplikacje... jest tego bardzo dużo i dla zainteresowanych, będzie to stanowić interesujące źródło wiedzy.

W praktyce

W kilku akapitach omówię działanie i moduły Rockboxa w wersji 3.11.2 na SanDisk Sansa Clip+. Na potrzeby wpisu przetestowałem działanie zarówno na ww. urządzeniu, ale także na emulatorze Sansy Clip+ i iPoda Color.

Instalacja

W większości alternatywnego oprogramowania, wgranie firmwareu wymaga bardziej zaawansowanej znajomości komputera/urządzenia. W przypadku Rockboxa, instalacja oprogramowania jest bardzo prosta i szybka. Sprowadza się ona do podłączenia urządzenia i odpalenia Rockbox Utility. Program sam potrafi wykryć urządzenie, a cała operacja sprowadza się do kliknięcia na "Kompletna instalacja". W ten sposób zainstalujemy pełną wersję firmwareu. W niektórych przypadkach będzie konieczność podania oryginalnego pliku z firmwarem (nie mogą być one rozpowszechniane, ze względu na licencje), co wiąże się jedynie z kliknięciem na link zaproponowany przez instalator.

Rockbox instaluje się obok oryginalnego oprogramowania. W każdej chwili można przełączyć się pomiędzy wersjami firmwareu lub usunąć nowy soft.

desk

Pierwsze chwile z Rockboxem

Wszystkie wersje, bez względna na urządzenie na jakim się zainstaluje, wyglądają dość podobnie. Czy to iPad Color z kolorowym, dużym wyświetlaczem, czy Sansa Clip+ z dwukolorowym małym ekranem, funkcjonalności są niemalże identyczne.

Ekran jest czytelny, a opcje poukładane dość logicznie. Momentami można jednak się pogubić, a sterowanie nie zawsze jest w każdym podmenu identyczne. Na początek może trochę odstraszyć, ale jeśli damy mu szanse, dostaniemy potężne oprogramowanie do naszego malucha.

desk

desk

desk

desk

Ustawienie dźwięku

Możliwości konfiguracji dźwięku są bardzo duże, standardowo otrzymujemy

  • konfigurację: głośności/basów/tonów wysokich/balansu,

  • ustawienie kanałów (w tym karaoke!),

  • zmiana szerokości stereo,

  • crossfeed (mieszanie kanałów stereo), plus zmiana wzmocnienia głównego/skośnego, tłumienie tonów wysokich, ustawienie górnej częstotliwości granicznej,

  • korektor 5 pasmowy, możliwość wczytania kilku zdefiniowanych profili (wg. mnie te domyślne są świetne), wzmacnianie pasm, zaawansowane ustawienia filtrów pasmowych, górnoprzepustowych...

  • dithering - delikatne poprawienie dźwięku, faktycznie dźwięk wydaje się być lekko wyraźniejszy

  • ustawienie szybkości

  • kompresor - normalizacja dynamiki utworu

desk

desk

Odtwarzanie dźwięku

Rockbox oferuje ogromną ilość wspieranych formatów plików: MPEG (MP3/MP2/MP1), Ogg Vorbis, MPEG-4 AAC, Musepack, AC3, WMA, Speex, Cook, ATRAC3, WavPack, FLAC, WavPack, Shorten, Apple Lossless, Monkey's Audio, TTA, Intel WAV, Apple AIFF. Odtwarza także formaty związane z grami, takie jak: ADX, SID, NSF, SAP, SPC, AY, GBS, HES, KSS, MOD, SGC, VGM, VGZ, Yamaha SMAF. Robi wrażenie.

Już nie będę oczywiście wspominał o losowym odtwarzaniu, kilku opcjach powtarzania utworów, wielu możliwościach przewijania, ale warto wspomnieć np.

  • wsparcie dla Last.fm i plików CUE,

  • normalizacji głośności piosenek (ReplayGain),

  • płynnego odtwarzania (Gapless playback),

  • płynne przejście pomiędzy piosenkami (Crossfade),

  • detekcja odłączenia słuchawek (i np. włączenie pauzy),

  • party mode. Oczywiście opcji jest jeszcze więcej...

desk

desk

Nagrywanie dźwięku

Oczywiście nie mogło obyć się bez nagrywania dźwięku. Rocbox i w tym nie zawiódł. Oferuje on możliwość zapisu do PCM Wave, AIFF, WavPack, MP3, wybór kanału, czy częstotliwości. Nagrane mogą być dźwięki z zewnątrz, za pomocą mikrofonu lub rejestrowane audycji z radia. Z ciekawszych rzeczy - istnieje opcja automatycznego dzielenia plików (po osiągnięciu określonego rozmiaru/długości), a także automatycznego wywoływania nagrywania! Można ustawić parametry dźwięku, przy jakich zapis rozpocznie się automatycznie.

desk

desk

Wtyczki - Gry

Wraz z nowym oprogramowaniem na nasz odtwarzacz, otrzymujemy zestaw gier. Jest ich całkiem sporo i każdy znajdzie coś dla siebie. Sterownia nie jest tak intuicyjne jak na PSP, ale daje radę :) Mamy zatem szachy, jednorękiego bandytę, karty, pong, sapera, reversi, węża, a nawet... DOOMA (działa też na Sansie :D )!!

desk

desk

Wtyczki - aplikacje

Kolejny zbiór wtyczek to aplikacje. Znajdziemy tu m.in. edytor tekstu (!), aplikację do strojenia gitary, stoper, kalkulator, alarm, kalendarz.... Pamiętacie nadal, że to "tylko" odtwarzacz mp3? :)

desk

desk

Wtyczki - demonstracje

Kilka dodatków, które pozwolą nam sprawdzić na co stać naszego "malucha" lub pomóc rozładować baterię. Mamy tu: animację ognia, fraktale, obiekty pseudo 3D i masę innych zapychaczy.

desk

desk

Style

Do każdego odtwarzacza, z poziomu Rockbox Utility, istnieje opcja pobrania styli. Ogólnie tematów jest bardzo dużo, w zależności od odtwarzacza. Instalacja sprowadza się do wybrania skórki z przeglądarki i kliknięcia na przycisk. Style są plikami XML, więc nic nie stoi na przeszkodzie, aby samemu stworzyć taką skórkę.

desk

Pozostałe opcje

Oczywiście opcji jest jeszcze więcej, wymienię tylko te bardzie ciekawsze i unikatowe:

  • możliwość instalacji "syntezatora mowy", dzięki czemu Rockbox, będzie czytał menu wraz z przemieszczaniem się po nim!,

  • wyświetlanie aktualnej godziny,

  • wiele ustawień ekranu,

  • wiele języków,

  • odtwarzacz multimediów - obrazów i filmów,

  • wpisywanie tekstu alfabetem morse'a! (zamiast klawiatury ekranowej),

  • eksplorator plików,

  • robienie screenów.

Emulator

Zanim wgramy Rockboxa na odtwarzacz, warto go przetestować. Twórcy dali nam emulatory aż 56 urządzeń, na których możemy "na sucho", sprawdzić jak nowe oprogramowanie będzie radziło sobie z naszym sprzętem (Rockbox simulator builds ). Idealne np. przed zakupem, aby sprawdzić które wspierane urządzenie, najbardziej pasuje nam razem z Rockboxem.

desk

desk

Na koniec

Rockbox to alternatywny firmware z najwyższej półki i do tego darmowy. Opcji nie jest dużo, jest ich ogrom! Oprócz funkcji, które dostępne są w innych oprogramowaniach, znajdziemy tu wiele unikalnych opcji, które zachwycą nawet osoby nie będące melomanami (jak choćby syntezator mowy do przechodzenia po menu bez patrzenia na ekran), ale i pozwolą na jeszcze większą swobodę dzięki wsparciu dla niemalże wszystkich istniejących formatów audio (a i nawet dla video!). Warto chociażby odpalić emulator, aby przekonać się o olbrzymiej ilości funkcji, nie oferowanej nigdzie indziej. Będąc przy temacie emulatora, jeśli planujecie zakup przenośnego odtwarzacza muzycznego, polecam zapoznać się z listą wspieranych urządzeń i przetestować, jak działa "na sucho". A jak już mamy sprzęt na którym pójdzie Rockbox, wówczas wystarczy tylko zainstalować poprzez jedno kliknięcie przycisku. Prościej już nie może być.

Oczywiście Rockbox to nie tylko same plusy, zaleta w postaci mnogości opcji, jest też wadą. Na początku można zagubić się w gąszczu opcji, a interface w głębszych ustawieniach nie zawsze bywa domyślny. Trzeba się przyzwyczaić.

Twórcy na stronie udostępniają także potężną bazę wiedzy o dostępnych przenośnych odtwarzaczach. Parametry techniczne, porównania, opisy modułów, zdjęcia z rozkręcania urządzeń... ta wiedza jest na wyciągnięcie ręki i jest za darmo.

Uważam, iż warto spróbować Rockboxa i przekonać się o jego potędze. Czas poświęcony na zaznajomienie się z oprogramowaniem nie będzie zmarnowany, a zyskamy dzięki temu ogrom możliwości. Moja Sansa Clip+ od kiedy podarowałem jej Rockboxa, dostała jakby nowe życie. Gorąco polecam :)

Edit - bateria na Rockboxie

Było kilka pytań odnośnie tego, jak bateria trzyma na nowym sofcie. Jeśli chodzi o Clip +, czas się wydłużył! Producent podaje max. czas w granicy 15h, zaś z Rockboxem, można osiągnąć nawet 17-18h.

Dla zainteresowanych zapraszam na stronę http://www.rockbox.org/wiki/BatteryRuntime, gdzie podane są czasy pracy na baterii na różnych urządzeniach. Dodatkowo można zainstalować plugin do Rockboxa http://www.rockbox.org/wiki/PluginBatteryBenchmark, który pomaga w przetestowaniu baterii i zebraniu statystyk.

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Oni migają tymi kolorami w sposób profesjonalny. Narodziny gamedevu z ducha demosceny w Polsce - Piotr Marecki i Tomasz TDC Cieślewicz, recenzja książki

Tytuł książki jest mocno rozbudowany i zapewne pierwsze spojrzenie na okładkę może odstraszyć potencjalnego klienta, jednakże, warto dać szansę tej pozycji. Zaskoczeń jest kilka, chociaż nie tylko tych pozytywnych. Zatem przejdźmy do krótkiej recenzji "Oni migają tymi kolorami w sposób profesjonalny". TDC - Demoscena, Atari, Mirage i piractwo w Polsce Książka jest zbiorem historii opowiadanych przez Tomasza TDC Cieślewicza. Swoje przygody z IT zaczął w 1988 roku, kiedy to otrzymał Atari 800 XL. Od 1989 roku związany był z Mirage i jako jeden z najmłodszych tworzył gry na rynek polski. Był również współpracownikiem "Bajtka" i członkiem redakcji "Atari Magazynu". Bardzo mocno związany z demosceną Atari, gdzie tworzy do dziś. Zaangażowany w szkolenia i warsztaty z programowania. Obecnie redaktor Atarionline.pl Przyznaję, że wcześniej nie słyszałem o Tomaszu Cieślewiczu, ale po przeczytaniu tej książki śmiało można powiedzieć, że dziś zapewne byłby fre

Comet - MVU w MAUI bez XAML, czyli próba dogonienia Fluttera

MAUI jest już z nami od kilku miesięcy i jest bardzo mocno promowane przez Microsoft. Jest to niezmiernie ciekawa opcja do pisania aplikacji pod różne systemy i środowiska. O ile jednak w przypadku pisania aplikacji desktopowych czy webowych, taki MAUI jest ciekawostką dla deweloperów .NET, to w przypadku świata mobilnego jest zupełnie inaczej. Rok temu w listopadzie 2021 pisałem o tym jak tworzenie mobilnych aplikacji w .NET jest nie lada wyzwaniem. Oficjalne zakończenie wsparcia dla Xamarin.Forms i przedstawienie alternatywy w postaci MAUI, które w 2021 roku nie doczekało się premiery, powodowało ból głowy mobilnych deweloperów .NET. Mimo, iż w maju 2022 roku MAUI miało oficjalną premierę, to nadal sytuacja nie jest wcale lepsza.  Samo MAUI nie jest jeszcze narzędziem, które można uznać w 100% gotowe na to, aby pójść z nim na produkcję. Wiele jeszcze mniejszych niedoróbek i problemów spędza sen z powiek deweloperów mobilnych w .NET. Mimo, że dostaliśmy wersję finalną, nie jest to we

Drukarka Epson EcoTank – napełniamy tusze, analiza w szczegółach (Epson EcoTank L3110)

Drukarka dostarczona od Epsona do testów jest już u mnie jakiś czas. Jest ona reklamowana jako jedno z najtańszych urządzeń na rynku w kwestiach eksploatacyjnych. We wcześniejszym wpisie ( Tanie, cebulowe drukowanie z Epson EcoTank L3110 ) przedstawiłem kilka suchych faktów odnośnie samej drukarki. Dziś przyszedł czas na trochę praktyki. W pierwszej kolejności zobaczymy jak napełnia się tuszami ów sprzęt i czy nie sprawa to problemów natury technicznej lub "logistycznej". Epson EcoTank - sposób na tanie i dobre drukowanie EcoTank to całkiem ciekawy sposób na drukowanie bez kartridży. Zamiast tego w drukarce znajdziemy 4 przezroczyste pojemniki na tusz (Czarny, Magneta, białY, Cyan). Pojemniki napełniamy tuszem z butelki. W takim przypadku oryginalny tusz kosztuje ok. 27 zł (65 ml), co jest niezmiernie atrakcyjne cenowo. Napełnienie jest szybkie, a co ważne nie upaćkamy się w tuszu, gdyż każda z buteleczek ma blokadę (kuleczka w szyjce) przed wylaniem. Dodatkowo nie przele

Wojny konsolowe, Blake J. Harris — recenzja książki (SEGA, Nintendo i batalia, która zdefiniowała pokolenie)

Nie ma co tu owijać w bawełnę i nudzić wstępem na siłę. Książka jest świetna i jeśli interesujesz się grami retro lub ogólnie historią przemysłu rozrywkowego, to jest to pozycja wręcz obowiązkowa. Nawet więcej, warto znać omawianą książkę jako szersze spojrzenie na obecną branżę gier, a uwierzcie, że znajdziecie wiele analogii do obecnych poczynań tuz świata growego.  Sega od środka Książka nie jest cieniutką pozycją, a całkiem opasłym tomiskiem  w twardych oprawach. Ma ona prawie 600 stron i dość niewielką czcionkę, więc jest tu sporo do poczytania. Po środku mamy kilkadziesiąt kolorowych zdjęć z tamtych lat, które ogląda się zupełnie inaczej podczas lektury, wiedząc już kim są dane osoby na fotografiach.  Książka opisuje Segę od momentu przejęcia przez  Toma Kalinske  posady CEO Sega of America w roku 1990, a także wcześniejsze perypetie gigantów branży rozrywkowej w latach 80-tych. Początek Wojen konsolowyc h zaczynamy od poznania Toma na wakacjach na Hawajach, gdzie s

222 polskie gry, które warto znać - Marcin Kosman, recenzja książki

Marcin Kosman dał się poznać jako autor ciekawej pozycji o polskim game devie: " Nie tylko Wiedźmin. Historia polskich gier komputerowych ". Po pięciu latach wraca z nową książką, również związaną z polską branżą grową, ale w zupełnie innej formie. 222 polskie gry "222 polskie gry, które warto znać" to wyjątkowa książka. Co więcej, to nie jest książka jako taka, a bliżej jej do albumu. W języku angielskim funkcjonują one jako tzw. "Coffee table books", czyli książki/albumy bardziej do oglądania, niż do czytania. Tak jest właśnie z omawianą pozycją. W twardych okładach, w formacie B5 i na pięknym, kredowym papierze, znalazło się 222 polskich gier z lat 1983-2019. Każda strona to duża grafika, z kilkoma zdaniami o grze od autora książki, a czasem również dodatkowy, akapitem od osób tworzących dany kawałek softu. Wybór gier jest na tyle szeroki, że można śmiało powiedzieć, iż wybrano faktycznie najbardziej znaczące i rozpoznawalne tytuły. Jako,

Windows Phone — pierwsze uruchomienie, wstępna konfiguracja oraz garść porad

Dostałeś urządzenie z Windows Phone pod choinkę, ale nie miałeś nigdy styczności z systemem mobilnym od Microsoftu? Chcesz dowiedzieć się jak skonfigurować smartfon, co warto zainstalować oraz przeczytać garść porad? Jeśli odpowiedziałeś choć raz "TAK", to ten wpis jest właśnie dla Ciebie :) Zapraszam :) Każdy z nas po pierwszym uruchomieniu telefonu zastanawia się jak szybko i optymalnie skonfigurować urządzenie. Dodatkowo dochodzi aktualizacja najważniejszych składników systemu oraz instalacja niezbędnych aplikacji. W tym poradniku przedstawię jak poprawnie przejść przez te zagadnienia i jak szybko skonfigurować urządzenie z Windows Phone. Używany smartfon = reset ustawień Jeśli kupiliśmy używany telefon warto zrobić reset ustawień. Nie ma sensu cofania zmian wprowadzonych przez kogoś, co więcej nie zmienimy konta Microsoft na własne. Wyczyszczenie smartfonu dokonamy przez menu Ustawienia => zakładka aplikacje=> informacje i klikając na przycisk zresetuj t

Duke Nukem Forever - wydany!

czerwca zakończyła się 14 letnia męczarnia/produkcja gry Duke Nukem Forever! :) Wreszcie nasze spragnione palce, z odciśniętymi klawiszami WSAD, mogą zanurzyć się w świat Dukea... Tak chyba by było, gdyby gra wyszła z 8-10 lat temu. Powiem szczerze, że jakoś nie zelektryzowała mnie wiadomość o wydaniu DNF, ale zacznijmy od początku... One man, one world, one million babes to save!! Pierwsze dwie części ('91 i '93 r.) były typowymi platformówkami. Były miłe i bardzo grywalne jak na tamte czasy. Bardzo dobre i porządne produkcje. Jednakże dopiero trzecia część Duke Nukem 3D, zapoczątkowała Dukomanie trwającą do dziś. Gra wydana w 1996 r. była strzałem w dziesiątkę! Świetna jak na tamte czasy grafika (mimo modeli 2D udających 3D) i naprawdę świeży humor, tworzyły grę godną zagrania i wciągnięcia się w nią na dłuuugie godziny. Jeśli dodać do tego szczyptę erotyzmu i niespotykaną wówczas interakcję z otoczeniem, wyłania się nam gra, która zawładnęła światem na długie

Programowanie pod WP7.5, czyli Windows Phone od kuchni

Po miesiącach szaleństw z Windows Phone, nieskończonej liczby instalacji i deinstalacji, kilku flashowaniach, grzebaniach się w MFG, aktualizacjach (udanych i tych zakończonych niepowodzeniem), przyszedł wreszcie czas, ażeby "spoważnieć" :P i napisać coś własnego na Windows Phone 7.5. Od razu napisze, że jest kilka problemów (i to wcale nie natury programistycznej). Dla kogo? Chcący zacząć programować dla Windows Phone 7(.5) powinniśmy umieć "na dzień dobry" podstawy C#/VB oraz podstawy Silverlighta lub XNA jeśli zechcemy tworzyć gry (także na XBox360!). Aplikacje pisane są w Visual Studio 2010 for Windows Phone. W Tym krótkim przewodniku postaram się opisać jak zacząć przygodę z pisaniem aplikacji na Windows Phone. A zatem, do dzieła! Visual Studio 2010 for Windows Phone Jak już wspomniałem przygodę rozpoczynamy od instalacji Visual Studio 2010 for Windows Phone http://www.microsoft.com/visualstudio/en-us/products/2010-editions/windows-phone-developer-too

Nokia Pocztówka - wyślij za darmo pocztówkę ze swojej Lumii!

Zapewne słyszeliście o aplikacjach, które pozwalają na wysłanie ze smartfona własnej wizytówki. Całość sprowadza się często do wybrania zdjęcia i zapłacenia z wydruk oraz przesyłkę. Polski oddział Nokii postanowił pójść o krok dalej i ponownie użytkownicy Lumi z Windows Phone mogą mieć powody do zadowolenia i czuć się wyróżnieni. Za darmo? Tak! Zatem, jeśli posiadacie Nokię Lumię z Windows Phone (zarówno w wersji 7. jak i 8.) szybciutko pobierajcie ze Sklepu Windows Phone aplikację Nokia Pocztówka . Skąd ten pospiech? Nokia (odział w Polsce) zorganizował wzorową akcję promującą Windows Phone, ale przede wszystkim ich Lumie. Otóż każdy posiadacz Nokii, może za darmo pobrać aplikację Nokia Pocztówka . Dzięki niej za darmo wyślemy pocztówkę ze zdjęciem z Lumi! Bez żadnych ukrytych kosztów, wszystko za free :) Całość sprowadza się do wybrania zdjęcia z albumu lub bezpośrednio z aparatu. Następnie możemy dodać jeden z pięćdziesięciu filtrów i wykadrować grafikę. Teraz prz

Licznik Blogowy - wtyczka do Chrome/Opery/Firefoxa dla każdego Blogera portalu [aktualizacja 08.04.14 (nowe funkcjonalności)] 0.6

Wielu z nas zapewne spogląda często na swoją listę Popularne wpisy , która pokazuje najczęściej komentowane publikacje na naszym prywatnym blogu. Cóż, można śmiało powiedzieć, że równie ważnym czynnikiem popularności wpisu jest również ilość wyświetleń. Niestety, aby zobaczyć licznik wyświetleń musimy wejść ręcznie do każdego wpisu z okna edycji i tam wyszukać tej informacji. Nie jest to ani szybkie, ani optymalne. Nie jest łatwo znaleźć wpis, który jest najbardziej popularny, gdy mamy ich wiele. Przeszukiwanie wszystkich publikacji i ręczne wybieranie tych najbardziej poczytnych jest baaardzo niewygodne. Oczywiście, postanowiłem coś z tym zrobić i tak powstał... Licznik Blogowy dobreprogramy.pl Licznik Blogowy dobreprogramy.pl to wtyczka do Chroma, nowej Opery i Firefoxa, niezbędna dla każdego blogera na portalu. Dzięki niej w prosty sposób wyświetlimy: listę najczęściej wyświetlanych własnych wpisów z ilością wyświetleń na dany czas datę modyfikacji wpisu spra